Capita selecta - september 2010
Wanneer ouders niet in staat zijn onvoorwaardelijke liefde te geven. Narcisme in het gezin
door Piet van der Ploeg - CCGT Zoetermeer
Vragen?
Wat gebeurt er als je opgroeit in een gezin waar men nooit onvoorwaardelijk zichzelf kan zijn?
Of als men ouders heeft die een gebrek aan inlevingsver-
mogen hebben met wat er in jou omgaat
en wat jij wilt?
Een tekort aan emoties ervaren bij je ouders, steeds weer, wanneer je hier als kind juist zo behoefte aan hebt?
Ouders die niet echt in staat zijn liefde te geven of die alleen houden van wat een kind voor
hen kan betekenen als verlengstuk van hun eigen ego?
Een gezin waar liegen, manipulatie en mishandeling gewoon is?
Ouders die zich extreem opstellen naar de maatschappij als verheven en jij moet je hiermee identificeren of je dat wilt of niet?
Of jij moet de prins of prinses zijn, de uitverkorene, die moet bereiken waar je ouders met al hun frustraties niet in slaagden
in het verleden?
Ouders hebben die het veel belangrijker vinden wat anderen over jou vinden als kind vanuit status overwegingen
dan te mogen zijn wie je echt bent?
Als het antwoord op één of meerdere vragen bevestigend is heb je mogelijk te maken met ouders met
narcistische problemen!
We komen in ons leven regelmatig mensen tegen die overkomen als moeilijk. Begrippen als moeilijk, gestoord zijn of behept met
psychische problemen, zoals o.a. bij een persoon-
lijkheidsstoornis, zijn niet altijd eenvoudig te onderkennen.
Deze begrippen zijn echter belangrijk als het gaat om het verloop van een relatie met personen met psychische problemen, zoals
bij een relatie met een partner.
Waarom?
Omdat het succes van het verloop van uw relatie en alle frustratie die voortkomen uit het beëindigen van deze relatie
met moeilijkheden, in een direct verband staan met de proble-
men van uw partner.
Wat betekent dit dan?
De stelling is eigenlijk eenvoudig. Wat uw partner in zijn/haar jeugd voor de leeftijd van zes jaar heeft meegemaakt vormt later een
directe afspiegeling van hoe u dit ervaart naar uw partner toe.
Fenomenen als splitting, idealisatie, devaluatie, projectieve identificatie, loochening, pathologisch liegen zijn het meest extreem
en komen bij alle persoonlijk-
heidsstoornissen voor, maar wel in verschillende mate.
Splitting ontstaat doordat het jonge kind geen onderscheid kan maken tussen een 'goede' en 'boze' moeder. Het kind compenseert
precies dat wat het gevoelsmatig niet kan begrijpen. Namelijk de niet onvoorwaardelijke liefdesspiegeling van de moeder! Als deze
namelijk niet 'onvoorwaardelijk' is gaat het kind dit gevoelsmatig compenseren door de moeder op te delen in een moeder die het
ene moment goed is en het andere moment onberekenbaar, boos of slecht. Dit wordt dan uiteindelijk ervaren als twee werelden voor
het kind die compleet onafscheidelijk bestaan als twee 'karakter modes' die uiteindelijk onverenigbaar worden of gesplitst
zijn (splitting is dan een feit).
De moeder is dus niet meer een geïntegreerde persoon maar gespleten in een 'goede' en 'slechte' moeder. Splitting wordt vooral
bij de Borderline - en Narcistische Persoonlijkheid-
stoornis extreem ervaren. En dat betekent dat deze 'splitting mode' later vertaald wordt,
vaak voor de rest van iemands leven en emotioneel naar partners in relaties.
Relaties, die dus context gebonden zijn met het ervaren van een tekort aan emoties, intimiteit, opoffering, wederzijdse
onvoorwaardelijkheid, en het rigide inzicht van een partner met alleen 'slechte' of 'goede' eigenschappen zoals geïnternaliseerd
bij de moeder.
Wat de persoon met een Borderline - of Narcistische persoonlijkheidstoornis deed is het voorgaande compenseren (om te overleven)
in een tijd dat dit nodig was bij zijn/haar moeder of verzorger. Wellicht was dit functioneel in die tijd. Later als volwassene is
dit juist contraproductief of dysfunctioneel. Het stoot anderen af. Maakt anderen boos. En maakt het voor intimiteit
met een partner en een stabiele relatie, vooral voor de lange duur, steeds weer onmogelijk.
Eenzijdige compensatie van een persoon in een relatie gaat niet werken en zeker niet als het Vroeg Ontwikkelde Schema's
(VOS) zijn die extreem dysfunctioneel zijn, zoals bij jeugdtrauma's veroorzaakt door narcistische ouders.
Vaak betekent dit dat je in een relatie steeds meer aan jezelf gaat twijfelen. Je het steeds weer niet goed kan doen naar die ander
toe, hoe graag je dat ook wilt en het steeds weer probeert.
Maar je gaat steeds meer inzien dat de gevoelens van je partner géén normale gevoelens zijn om te ervaren, maar dat deze
voortkomen uit gedragingen, die symptoma-
tisch zijn voor een persoonlijkheidsstoornis of ernstige problemen uit zijn of haar jeugd.
Hoe voelt het om op te groeien binnen een narcistische familie?
We geven hier gevoelens weer van ervaringen van kinderen
van narcistische ouders.
- Het werd me niet toegestaan om gevoelens te hebben, die mijn ouders van slag zouden maken.
- Als kind moest ik tegemoet komen aan de emotionele behoeften van mijn ouders.
- Ik leerde al snel dat mijn behoeften niet werden gewaardeerd en stopte er dan ook mee om te proberen ze vervuld te krijgen.
- Ik had het gevoel dat ik me altijd op zo'n manier moest gedragen dat het mijn ouders tevredenstelde.
- Onze familie moest goed ogen voor de buitenwereld, dus er werd van mij verwacht dat ik wat zich in huis afspeelde buiten de deur niet aan anderen vertelde.
- Soms zorgde mijn ouders behoefte om goed te ogen voor de buitenwereld ervoor dat ik wat positieve aandacht kreeg.
- Er werd van mij verwacht dat ik de wensen van mijn ouders raadde en hieraan tegemoet kwam zonder dat ze daar om hoefden te vragen.
- Als ik probeerde om grenzen te stellen, werden deze genegeerd door mijn ouders.
- Het was me niet toegestaan om fouten te maken of van mening te veranderen.
- Hoe minder emotionele steun ik kreeg hoe banger ik was deze steun te verliezen.
- Ik leerde super verantwoordelijk te zijn om mijn ouders te plezieren.
- Ik leerde dat ouders egoïstisch mogen handelen, omdat ze daar recht op hebben.
- Ik heb problemen om nieuwe intieme relaties te vormen en/ of in stand te houden.
- Ik heb een enorme behoefte aan externe bevestiging.
- Ik leerde al vroeg om goed te presteren, waarbij vaak mijn prestaties niet werden gewaardeerd.
- Ik had geen inherente waarde anders dan dingen te doen voor mijn ouders.
- Mijn ouders reageren gekwetst of boos op kritiek en ik leerde dus al snel om geen turbulentie te veroorzaken.
- Ik moest mijn gevoel van 'eigen zelf' opgeven om in mijn familie te overleven.
De narcistische versus veilige ouder.
Veilige ouders komen tegemoet aan de emotionele en fysieke behoeften van een kind.
Ze stellen heldere grenzen voor zichzelf en geven jou de ruimte om hetzelfde te doen.
Ze respecteren de grenzen van het kind en zorgen dat het veilig is
en zich veilig voelt.
Ze houden zich niet bezig met manipulatie of mindgaming.
Een veilige ouder stelt sterke en positieve
waarden voor het gezin vast en leeft daar ook naar.
Een liefhebbende ouder geeft zijn of haar kinderen de gelegenheid de
eigen behoeften te uiten en kan een intieme en gelukkige relatie aangaan en in stand houden.
Narcistische ouders kunnen het voorgaande juist niet.
Hier kenmerken die inzicht geven hoe je narcisme herkent binnen het gezin!
- Iedere conversatie gaat uiteindelijk over hem of haar.
- Verwacht dat je altijd tegemoet komt aan zijn of haar emotionele behoeften.
- Negeert de impact, die negatief commentaar op jou heeft.
- Bekritiseert of kleineert je continu.
- Weet altijd wat het beste is voor jou.
- Geeft anderen de schuld i.p.v. te kijken naar eventuele eigen tekortkomingen.
- Verwacht dat je bij de minste kik opspringt om te hulp te snellen.
- Is vooral bezig met de eigen interesses of verslavingen, waarbij jouw behoeften worden genegeerd.
- Heeft een erg hoge behoefte aan aandacht.
- Schept op, klaagt en plaagt.
- Wordt buitensporig boos als niet wordt voldaan aan de eigen behoeften.
- Chanteert en intimideert.
- Kan niet tegen kritiek.
- Kent geen spijt na het kwetsen van anderen.
- Heeft een houding van 'Alles wat jij kunt, kan ik beter'.
- Gedraagt zich verleidelijk of is overdreven charmant.
- Is ijdel en vist naar complimentjes.
- Is niet tevreden met minder dan het grootste of beste of velerlei gebied.
- Zoekt status en bevestiging. Geeft geld uit om anderen de ogen uit te steken.
- Vergeet wat je voor hem/haar hebt gedaan en herinnert zich enkel wat je nog verschuldigd bent.
- Dreigt met verlating (of zelfmoord) als je niet toegeeft aan zijn/haar verlangens.
- Verwacht geen straf voor normoverschrijdingen.
- Negeert je gevoelens en noemt je oversensitief of egoïstisch als je deze uit.
- Vertelt je hoe je je wel en niet zou moeten voelen.
- Kan niet luisteren en staat niet open voor andere dan de eigen mening.
- Is meer geïnteresseerd in zijn of haar zorgen dan in de jouwe.
- Probeert je te besturen in wat je zegt of doet.
- Probeert je hulpeloos of inadequaat te laten voelen wanneer je iets zelf doet.
- Heeft oppervlakkige gevoelens en interesses.
- Gebruikt emotionele chantage om zijn of haar zin te krijgen.
- Is extreem jaloers of afgunstig op wat een ander heeft.
- Legt veel nadruk op uiterlijk, image en status en kan dit moeilijk relativeren.
- Exploiteert anderen door leugens of manipulatie door een verminderd geweten.
- Kan zich eventueel begeven in fysieke of seksuele mishandeling van kinderen.
- Is vaak seksueel pervers, anhedonistisch, sadistisch of seksueel onvolwassen.