Capita selecta - oktober 2005
Filosofisch Spreekuur
door Dick van Biemen
Het "Filosofisch spreekuur" is voor velen nog een onbekend
fenomeen. Toch zijn er de laatste decennia al enkele tientallen filosofie-praktijken
in Nederland van de grond gekomen.
Nog niet zo lang geleden was de
Israëlische filosofe van Nederlandse afkomst Shlomit Schuster in ons land om
de vertaling van haar boek Filosofische praktijk. Een alternatief voor counseling
en psychotherapie (1999) ten doop te houden. De filosofie rukt op, zo laat ook
journalist en filosoof Antoine Verbij weten. In zijn Denken achter de dijken.
De opmars van de filosofie in Nederland (2000) doet hij verslag van deze afdaling
van de filosofie uit de ivoren toren. Het filosoferen, zoals ooit Socrates in
Athene ten voorbeeld gaf, is weer terug op straat en onder de mensen.
Maatschappelijke ontwikkelingen
De vraag naar het waarom en waartoe van het filosofisch spreekuur laat zich het
best beantwoorden vanuit een blik op onze snel veranderende samenleving. Door tal
van sociaal-maatschappelijke factoren is afgelopen decennia de handelingsruimte
van de westerse mens aanzienlijk vergroot. Algemeen genomen vatten we die
ontwikkeling positief op.
Tegelijkertijd echter zijn we met z'n allen hoe
langer hoe meer op onszelf teruggeworpen inzake de grote en kleine vragen van het
leven. De geijkte kaders van vroeger waarbinnen het denken van vraag en antwoord
zich voltrok hebben voor velen aan betekenis ingeboet.
Niettemin kunnen we
constateren dat men in het beslissingsmoment aangaande planning en reparatie van het
eigen levensproject nog steeds steun van anderen behoeft, maar die steun niet meer
noodzakelijk zoekt bij de traditionele achterban van familie, buren of bijvoorbeeld
het verenigingsleven. Er wordt vandaag de dag in toenemende mate een beroep gedaan
op de expertise van competente anderen. Naast zakelijke informatie gelden daarbij
begrip en respect voor- en inzichtelijkheid van de eigen situatie als zwaarwegende
factoren. Met name die laatste drie lenen zich voor een wijsgerige benadering van de
persoonsgerichte vraagstelling.
Filosofie als groeimarkt
Het zijn deze maatschappelijke ontwikkeling die er toe hebben bijgedragen dat er de laatste jaren een ware filosofische markt is ontstaan waarop filosofische producten worden aangeboden en afgenomen. Antoin Verbij typeert die markt als een duidelijke groeimarkt. We vinden er boeken en tijdschriften voor een breed publiek zoals het blad Filosofie Magazine (F.M.) en een ruim aanbod van cursussen, maar eveneens filosofische cafés, filosofische vakanties en het filosofisch consult. Daarnaast is er de in 1989 opgerichte Vereniging voor Filosofische Praktijk (VFP), een Nederlandse vereniging voor filosofen die de praktische filosofiebeoefening willen bevorderen. Je zou kunnen zeggen dat het hier, naast de gevestigde academische wijsbegeerte, vooral gaat om toegepaste filosofie. Het Nieuwe Trivium (HNT) is bijvoorbeeld een opleidingsinstituut dat klassieke filosofische disciplines toepast in de moderne praktijk van management en organisatie. Intussen bevinden zich in de randstedelijke gebieden al enkele tientallen filosofiepraktijken met ieder hun eigen aanbod en benaderingswijze. Zeeland echter stond nog niet op de filosofische kaart vermeld, maar dat is hierbij verleden tijd. Naast het op deze website vermelde cursusaanbod is het mij een genoegen u als eerste in de provincie Zeeland de mogelijkheid van een filosofisch spreekuur te kunnen aanbieden. Middels de volgende uitgangspunten ga ik nader in op het waarom en het waartoe van deze vorm van eigentijdse dienstverlening.
Zingevingsvragen en levensvragen
We vormen vandaag met elkaar een samenleving waarin het lijkt of alles mogelijk is en ook alles moet kunnen. Op tal van levensgebieden waren de individuele keuzemogelijkheden nooit zo groot als tegenwoordig. Kortom, wie de kansen voor eigen levensinrichting ziet en deze wil benutten kan zich verliezen in de talloze opties daartoe. Toch kan die ruimte, die vrijheid, vragen oproepen voor wie door wat voor oorzaken ook die kansen aan zich voorbij ziet gaan. Vragen omtrent de zin van al die 'verworvenheden', vragen ook omtrent de zin van het bestaan in het algemeen en het eigen bestaan in het bijzonder, kunnen dan een rol gaan spelen. We noemen dat zingevingsvragen of ook wel levensvragen, omdat ze raken aan de fundamentele behoefte aan echtheid en betekenis in ons persoonlijk leven.
Verheldering van de vraagstelling
Zulke vragen kunnen onuitgesproken aanwezig zijn, en juist daardoor een onbehagen teweeg brengen met betrekking tot het denken over en het beleven van de eigen werkelijkheid. Latente gevoelens van zinloosheid bijvoorbeeld, kunnen ons functioneren danig hinderen. Anderzijds kan zo'n vraag bewust 'leven', maar komen we er niet verder mee omdat onze gedachten in een kringetje blijven rondcirkelen. In al die gevallen kan het helpen een gesprekspartner bij de hand te hebben die deze gevoelens helpt vertalen naar een hanteerbare vraagstelling, of die een vastgelopen vraag vlot trekt waardoor een andere kijk op de problematiek mogelijk wordt. We noemen dat de verheldering van de vraagstelling, een verheldering die aan het denken een uitweg kan bieden.
Filosofische en levensbeschouwelijke vragen
De vraagstelling zelf kan natuurlijk zeer divers zijn, maar valt met betrekking tot de hier bedoelde problematiek toch binnen een beperkt aantal categorieën onder te brengen. We onderscheiden bijvoorbeeld filosofische vragen, waaraan een meer afstandelijke kijk op het zelf en de wereld ten grondslag ligt en die in eerste plaats een rationele benadering vergen. En we onderscheiden levensbeschouwelijke vragen die voortkomen uit de directe betrokkenheid op, wat wel genoemd wordt: het Mysterie van het Leven. Zulke vragen behoeven eerder een spirituele bandering, waarbij zowel ratio en emotie als intuïtie een rol kunnen spelen. Bij de behandeling van al die vragen gaat het niet in de eerste plaats om het zo snel mogelijk vinden van een sluitend antwoord waarmee de vraag afgedekt wordt, maar veel meer om het losmaken van het heuristisch potentieel dat iedere levensvraag in zich bergt.
Gidsfunctie van de filosoof
Wat kan ik als filosoof daarin voor u betekenen? Ik ben geen specialist met een pasklaar antwoord op alle problemen, en ook geen therapeut voor lichamelijke of psychische klachten.
Wat ik u kan bieden is de mogelijkheid om filosofische en levensbeschouwelijke kwesties, die in hun diepte een afgrondelijk karakter kunnen krijgen en daardoor een hindernis voor doen en denken kunnen vormen, op een nieuwe manier te benaderen. Dat gebeurt middels gesprek en het aanbieden van tekstmateriaal van filosofische of levensbeschouwelijke strekking - niet zelden vallen die beide samen. In dat dialogisch proces vervul ik als uw gesprekspartner een gidsfunctie. Vervolgens wordt binnen dit proces een traject uitgezet waarlangs de door mij geboden informatie voor u tot inspiratie wordt.
Uitgangspunt is, dat elke levensvraag een schat aan motieven in zich heeft - het eerder genoemde heuristisch potentieel - die de verstandelijke en emotionele creativiteit kunnen aansturen om zo de knelpunten in het levensgevoel te verlichten of zelfs te kunnen opheffen.
Het doel
Door uw vragen langs een reflexieve denkweg te benaderen, kunnen deze onder een andere belichting bijdragen aan het inzichtelijk maken van de problematiek. Het betreft uw vraagstelling, gerelateerd aan uw persoonlijke omstandigheden. De verheldering en mogelijke beantwoording daarvan moeten dan ook niet ver gezocht worden, maar in de directe sfeer van uw beleving. U wint daarmee aan inzicht in uw situatie waardoor nieuwe mogelijkheden tot zelfexpressie ontstaan. Dit heeft ook gevolgen voor uw kijk op de directe omgeving, uw leefwereld, waar het gaat om herstel van het oorspronkelijk vertrouwen in het leven zelf, zoals kinderen dat van nature bezitten. Doel is: het herwinnen van een nieuw evenwicht tussen vrijheid en verantwoordelijkheid binnen het persoonlijk handelingsperspectief, als bijdrage aan de opbouw van een integer zelfbeeld. Realisatie van de hier geformuleerde stappen kan, afhankelijk van de aard van de vraagstelling, meerdere gespreksrondes vergen.
Bent u geïnteresseerd, dan kunt u contact opnemen via het E-mailadres
van Dick van Biemen of via onderstaande telefoonnummers. Na afspraak volgt dan
een eerste oriënterend gesprek waarin wordt bezien of deze benadering voor
u de aangewezen weg is.
Enkele bezoekadressen voor het filosofisch spreekuur zijn
- Filosofische Praktijk Denkweg.nl - Buitenhove 155 - 4337 HG Middelburg -
Tel: 0118 - 639 567 - E-mail adres : dickvanbiemen@denkweg.nl
- Bureau voor privézorg T-care - Schansstraat 1 - 4435 AJ Baarland -
Tel: 0113 - 639 070
- Voor meer informatie klik hier:
website VFP