Capita selecta - december 2006
door Piet van der Ploeg
Inleiding
Casus
In 2005 kwam Sonja van Bleijsterknoop bij het CCGT in therapie. Sonja van Bleijsterknoop is 32 jaar oud, heeft een hbo opleiding, ongehuwd en zit sedert twee jaar in de WAO. Sonja is een intelligente jonge vrouw met een brede interesse zoals o.a. lezen, dierenbiologie en sporten. Sonja heeft na haar studie acht jaar bij een chemisch concern gewerkt als medisch biologisch laborante. Door haar vele afwezigheid door ziekte is ze uiteindelijk in de WAO terechtgekomen. Ze doet nu een omscholingscursus via het CWI om ander soort werk te gaan doen als waarvoor ze werd opgeleid.
Sonja heeft moeite met seksuele relaties met mannen van haar leeftijd en heeft tot op heden geen langdurige relatie met een man gehad. Ze heeft zelf veel twijfel over een relatie met mannen maar ze voelt zich wel heteroseksueel.
Sonja is via de huisarts verwezen naar het CCGT voor haar vele angst en paniekklachten. Daarvoor is ze in behandeling geweest bij Parnassia in Den Haag waar ze geen raad wisten met haar klachten. Ook is ze voorheen bij een vrijgevestigd psychiater in behandeling geweest die haar verschillende anxiolytica (Tranxene) en hypnotica (Zolpidem) medicijnen heeft voorgeschreven voor haar angst, paniek en slaapproblemen.
Tijdens de vier maanden cognitieve gedragstherapiesessies bij het CCGT vertelde zij over haar verschillende symptomen, die haar al vele jaren (eigenlijk haar leven lang al ) achtervolgd zoals o.a.: paniekaanvallen, chronische vermoeidheid, onduidelijk somatische klachten, hypochondrische, agorafobische en sociale angstgevoelens. Cliënt heeft ook duidelijke last van verlatings- en doodsangst.
In het begin van de therapie werd met haar de schematest Young Schema Questionaire afgenomen. Haar hoogste scores waren op emotionele deprivatie (80%), veeleisendheid (55%), onvolkomenheid/schaamte (50%), sociaal isolement/vervreemding (50%), afhankelijkheid/incompetentie (45%), kwetsbaarheid (45%), overgecontroleerdheid (40%) en behoefte aan bevestiging (40%). Schemacluster overmatige waakzaamheid en inhibitie (gem: 48%) en onverbondenheid en afwijzing (gem: 40%).
Uit de gesprekken met cliënt de laatste 4 maanden bleek het moeilijk om een duidelijke diagnose op te stellen. Cliënt maakte zich zeer actief door het invullen van dagboeken, exposure in vivo oefeningen te doen om haar angst te verminderen en deed ook regelmatig ontspanningsoefeningen. Cliënt stopte na enige tijd met regelmatige consumptie van wijn en probeert minder vaak rustgevende medicatie te gebruiken.
Een diagnose stellen om een Rationale te kunnen opstellen bleef echter moeilijk omdat een mogelijke persoonlijkheidsstoornis onvoldoende aansloot bij een DSM IV As-II categorie.
Het stellen van een diagnose is echter voor cliënt nu van extra Bleijsterknoop belang geworden omdat:
- Cliënt al langere tijd bezig is om van haar symptomen af te komen of ze aanmerkelijk te verminderen, wat tot op heden niet is gelukt.
- Er werd niet eerder een diagnose gesteld door een psychiater of psycholoog/therapeut.
- Het is waarschijnlijk zonder een juiste diagnose moeilijk te bepalen hoe haar symptomen integraal aangepakt kunnen worden.
De DSM IV diagnostische criteria bij Sonja van Bleijsterknoop zien er als volgt uit:
Wat is EDS?
De behandeling van cliënten met EDS, die Anna Terruwe voorstond was die van wat we nu limited-reparenting zouden noemen, waarbij de focus ligt op de bevestiging van de cliënt als persoon, die in zekere zin de tekorten aan liefde, die ontstaan zijn in de jeugd tijdens de psychotherapiesessies besproken worden en empatisch geduid. De therapeut treedt in die zin op als de ouder/verzorger, die in de jeugd onvoldoende (emotioneel) aanwezig is geweest. Het is hierbij van belang dat de psychotherapeut een empatisch en congruent persoon is, zodat er duidelijk sprake kan zijn van een warme therapeutische relatie, die uiteindelijk de cliënt meer zelfvertrouwen moet geven en het overtuigende gevoel kan krijgen dat hij/zij er mag zijn.
Anna Terruwe stelde ook dat het juist niet de bedoeling is om allerlei therapietechnieken te gaan toepassen maar dat het gaat om de psychologische betekenisnuance van bevestiging (Eng: affirmation):
'iemand laten merken, voelen dat hij geaccepteerd wordt zoals hij is'.
Of zoals in de onderstaande teksten mooi verwoord:
1. Baars, Conrad W. & Anna A. Terruwe. Healing the Unaffirmed: Recognizing Emotional Deprivation Disorder. Rev. ed. Suzanne M. Baars and Bonnie N. Shayne (eds.) Staten Island, NY: St Pauls/Alba House, 2002.
Uiteindelijk bleek de meest passende persoonlijkheidsdiagnose bij Sonja van Bleijsterknoop de Emotionele Deprivatie Stoornis (EDS) (geen DSM-IV classificatie). EDS of oorspronkelijk Frustratieneurose genoemd, door haar bedenkster psychiater Anna Terruwe uit Nijmegen. Oorspronkelijk uit literatuur van haar uit 1950, maar ze heeft dit later in Nederland en in USA verder uitgewerkt. De EDS symptomen die zij beschrijft kloppen opvallend goed bij die van mijn cliënt.
Emotionele Deprivatie Stoornis (EDS)
De Emotionele Deprivatie Stoornis werd voor het eerst in 1950 beschreven door de Nederlandse psychiater Dr. Anna A. Terruwe en werd toen eerst de Frustratieneurose en later door haar collega Dr. Conrad W. Baars in het Engels de Depriviation Neurosis genoemd.
Dr. Terruwe ontdekte dat iemand symptomen van een angststoornis of van onderdrukte of verdrongen gevoelens kan vertonen terwijl de symptomen niet veroorzaakt worden door verdringing, maar het resultaat zijn van een tekort aan onvoorwaardelijke liefde in de kinderjaren.
Emotionele Deprivatie Stoornis is volgens Anna Terruwe dus een syndroom veroorzaakt door een tekort aan oorspronkelijke bevestiging en emotionele steun in een pril levensstadium. Een persoon kan met kritiek te maken hebben gehad, zijn/haar bestaan ontkend zijn, verwaarloosd, misbruikt of emotioneel afgewezen worden door ouders/verzorgers vanaf de prille kinderjaren, met als resultaat dat zijn/haar emotionele ontwikkeling ernstig wordt belemmerd. Personen die op deze wijze onvoldoende bevestiging of onvoorwaardelijk liefde in hun jeugd hebben gehad zijn later vaak niet in staat om emotioneel met volwassenen om te gaan, totdat zij oprechte bevestiging en liefde ontvangen van andere personen. Volwassenheid wordt volgens Anna Terruwe bereikt als er harmonie heerst tussen iemands lichaam, verstand, gevoelens en karakter en dit onder controle staat van de rede en wilskracht.
Symptomen en Kenmerken EDS
Onvolledige Emotionele Ontwikkeling
Verstoorde relatie
Egocentrisme
Reactie op anderen
Onzekerheid en Instabiliteit
Vrees en angst
(met ziektekiemen of door een verkoudheid)
Gevoel het leven niet aan te kunnen
Overgevoeligheid
Behoefte om het anderen naar hun zin te maken
Zelfbewustzijn
Hopeloosheid
Minderwaardigheid en Ontoereikendheid
Fysieke verschijning
Gevoel van intellectuele incompetentie
Tonen van tekenen van desintegratie in nieuwe omstandigheden
Zintuigelijke tekortkomingen
Andere symptomen die bij personen met EDS zijn gevonden
Behandeling
Ohne eine heitere vollwertige Kindheit
verkümmert das ganze spätere Leben ...
Das Kind wird nicht erst ein Mensch,
es ist schon einer.
(Janusz Korczak)
De menselijke persoon heeft bevestiging nodig,
omdat de mens als mens haar nodig heeft:...
de mens kijkt heimelijk en verlegen uit naar
een 'ja', naar een er mogen zijn, dat hem
alleen van menselijke persoon tot menselijke persoon
ten deel kan vallen; elkaar reiken mensen
het hemelse brood van het zelf-zijn aan.
(Martin Buber)
(* Overgenomen uit: - Bevestiging - Erfdeel en opdracht)
Dit er het-er-mogen-zijn van de cliënt is het belangrijkste focuspunt in de therapie bij EDS. Zeer waarschijnlijk zijn de technieken uit de Schemagerichte Therapie van Jeffrey Young wel geschikt bij cliënten met EDS, omdat deze technieken speciaal ontwikkeld zijn om met de kwetsbaarheid en rigiditeit van cliënten met persoonlijkheidsstoornissen om te gaan.
Het is verder aan de therapeut, afgeleid uit de anamnese van de cliënt, welke mogelijkheden er zijn om de meest geschikte technieken toe te passen.
Literatuur
2. Herman Vekeman. Bevestiging, erfdeel en opdracht - Anna Terruwe. Eindhoven: Damon